Kontakt z urzędem kojarzy się wielu osobom z biurokracją i decyzjami, na które nie mają wpływu. Tymczasem Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) przyznaje stronom postępowania szereg konkretnych praw. Znajomość tych praw pozwala skuteczniej bronić swoich interesów i reagować, gdy urząd działa niezgodnie z przepisami.
Prawo wglądu do akt - strona może przeglądać akta sprawy i sporządzać z nich kopie na każdym etapie postępowania. Odmowa dostępu do akt jest dopuszczalna wyłącznie w wyjątkowych przypadkach określonych ustawą.
Prawo do czynnego udziału - przed wydaniem decyzji organ musi umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań. Pominięcie tego etapu stanowi istotną wadę postępowania.
Prawo do składania wniosków dowodowych - strona może wnioskować o przeprowadzenie dowodów, w tym przesłuchanie świadków lub powołanie biegłego. Odmowa musi być uzasadniona.
Prawo do reprezentacji - strona może działać przez pełnomocnika, którym może być każda osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych.
Kto jest stroną postępowania?
Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, a także każdy, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes lub obowiązek. Kluczowe jest posiadanie interesu prawnego wynikającego z przepisu prawa - samo zainteresowanie wynikiem sprawy nie wystarczy. Ustalenie statusu strony jest istotne, bo tylko strona korzysta z pełni praw procesowych.Podstawowe prawa strony
Prawo do informacji - organ ma obowiązek informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących wpłynąć na jej prawa i obowiązki. Strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji z powodu braku wiedzy o prawie, jeśli organ zaniedbał ten obowiązek.Prawo wglądu do akt - strona może przeglądać akta sprawy i sporządzać z nich kopie na każdym etapie postępowania. Odmowa dostępu do akt jest dopuszczalna wyłącznie w wyjątkowych przypadkach określonych ustawą.
Prawo do czynnego udziału - przed wydaniem decyzji organ musi umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań. Pominięcie tego etapu stanowi istotną wadę postępowania.
Prawo do składania wniosków dowodowych - strona może wnioskować o przeprowadzenie dowodów, w tym przesłuchanie świadków lub powołanie biegłego. Odmowa musi być uzasadniona.
Prawo do reprezentacji - strona może działać przez pełnomocnika, którym może być każda osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych.
Terminy i obowiązki organu
Organ ma obowiązek załatwić sprawę bez zbędnej zwłoki: sprawy wymagające postępowania wyjaśniającego - w ciągu miesiąca, a szczególnie skomplikowane - w ciągu dwóch miesięcy. O każdym przekroczeniu terminu organ musi zawiadomić stronę, podając przyczyny i nowy termin. Niedotrzymanie terminów uprawnia stronę do wniesienia ponaglenia, a następnie skargi na bezczynność do sądu administracyjnego.Decyzja i co dalej?
Postępowanie kończy się wydaniem decyzji zawierającej: oznaczenie organu i stron, podstawę prawną, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie o trybie odwoławczym oraz podpis. Brak któregokolwiek z tych elementów może być podstawą zarzutu w odwołaniu. Od każdej decyzji stronie przysługuje prawo do odwołania - w terminie 14 dni od jej doręczenia.