Swoboda testowania ma swoje granice. Polskie prawo chroni najbliższych członków rodziny przed całkowitym pominięciem w testamencie, przyznając im prawo do zachowku - roszczenia o wypłatę określonej kwoty pieniężnej od spadkobierców lub obdarowanych. To jeden z najczęstszych źródeł sporów po śmierci bliskiej osoby, warto więc wiedzieć, komu zachowek przysługuje i jak jest liczony.
Komu przysługuje prawo do zachowku?
Zachowek przysługuje wyłącznie osobom, które dziedziczyłyby z ustawy, gdyby nie było testamentu lub darowizn za życia spadkodawcy. Należą do nich: zstępni (dzieci, wnuki - jeśli rodzic już nie żyje lub odrzucił spadek), małżonek oraz rodzice spadkodawcy (jeśli dziedziczyliby z ustawy, czyli gdy spadkodawca nie miał dzieci). Zachowek nie przysługuje rodzeństwu, dalszym krewnym, konkubentowi ani osobom spoza rodziny, nawet jeśli łączyły je ze spadkodawcą bliskie relacje. Prawa do zachowku pozbawiony jest też spadkobierca uznany za niegodnego, wydziedziczony skutecznie w testamencie lub taki, który odrzucił spadek.W jakiej wysokości przysługuje zachowek?
Wysokość zachowku wynosi co do zasady połowę wartości udziału, który przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Wyjątek stanowią osoby trwale niezdolne do pracy oraz małoletni - im przysługują dwie trzecie tego udziału. Przykład: jeśli spadkodawca miał jedno dziecko i małżonka, każde z nich dziedziczyłoby z ustawy po połowie. Dziecko pomięte w testamencie ma prawo do zachowku w wysokości połowy swojego ustawowego udziału, czyli jednej czwartej wartości całego spadku.Co wlicza się do podstawy obliczenia zachowku?
Podstawa obliczenia zachowku obejmuje nie tylko majątek pozostawiony w chwili śmierci, ale również darowizny dokonane przez spadkodawcę za życia. Do substratu zachowku dolicza się darowizny uczynione na rzecz spadkobierców i uprawnionych do zachowku bez ograniczenia czasowego, a darowizny na rzecz osób trzecich - dokonane w ciągu 10 lat przed otwarciem spadku. Właśnie dlatego przekazanie całego majątku bliskim w formie darowizn za życia nie zawsze pozwala uniknąć roszczeń o zachowek.Jak dochodzić zachowku?
Roszczenie o zachowek kieruje się do spadkobierców, a w pierwszej kolejności do obdarowanych. Termin przedawnienia wynosi 5 lat od ogłoszenia testamentu lub otwarcia spadku. Warto przed wniesieniem powództwa poznać skład i wartość majątku spadkowego - bez tego trudno precyzyjnie określić żądaną kwotę. W sprawach o zachowek istotna bywa też mediacja, szczególnie gdy po obu stronach sporu stoją bliscy sobie ludzie.