Większość Polaków nie ma testamentu. Powody są różne - poczucie, że to jeszcze nie czas, przekonanie, że majątek i tak trafi do rodziny, albo zwykła niechęć do myślenia o własnej śmierci. Tymczasem brak testamentu oznacza, że o tym, kto i co odziedziczy, decyduje ustawa - a nie nasze rzeczywiste życzenia. Często prowadzi to do konfliktów, których można było uniknąć.
Co się dzieje bez testamentu?
W braku testamentu dziedziczenie odbywa się według kolejności ustawowej określonej w Kodeksie cywilnym. W pierwszej kolejności dziedziczą małżonek i dzieci w równych częściach, przy czym małżonek nie może otrzymać mniej niż jedną czwartą całości spadku. Jeśli dzieci nie ma - małżonek i rodzice spadkodawcy. Dalej - rodzeństwo, dziadkowie i ich zstępni. Dziedziczenie ustawowe wyklucza przekazanie majątku konkubentowi, przyjacielowi, konkretnej organizacji charytatywnej czy dalszemu krewnemu z pominięciem bliższych. Nie pozwala też na określenie, co konkretnie ma przypaść danej osobie.
Jakie rodzaje testamentów przewiduje prawo?
Najprostszy jest testament własnoręczny (holograficzny) - musi być w całości napisany odręcznie, opatrzony datą i podpisem. Nie może być sporządzony na komputerze, nawet jeśli podpis jest własnoręczny. Testament notarialny sporządza notariusz w formie aktu notarialnego - jest najbezpieczniejszy i najtrudniejszy do podważenia. Testament allograficzny polega na ustnym oświadczeniu woli wobec urzędnika publicznego w obecności dwóch świadków. Testamenty szczególne (ustny, podróżny, wojskowy) są dopuszczalne wyłącznie w wyjątkowych okolicznościach i tracą moc po ich ustaniu.
Co można uregulować w testamencie?
Testament pozwala na: wskazanie spadkobiercy lub spadkobierców i ich udziałów, zapis zwykły lub windykacyjny - przekazanie konkretnej rzeczy lub prawa konkretnej osobie z pominięciem ogólnych zasad działu spadku, ustanowienie wykonawcy testamentu, polecenie - nałożenie na spadkobiercę obowiązku określonego działania, wydziedziczenie - pozbawienie zachowku osoby, której zachowanie rażąco naruszało zasady współżycia społecznego.
Dlaczego warto to zrobić wcześniej?
Testament sporządzony w zdrowiu i przy pełnej świadomości jest trudniejszy do podważenia niż ten pisany w chorobie lub nagłej sytuacji. Można go w każdej chwili zmienić lub odwołać. Koszt testamentu notarialnego to kilkaset złotych - wielokrotnie mniej niż koszty postępowania spadkowego lub sądowego sporu między spadkobiercami. Warto o nim pomyśleć nie tylko wtedy, gdy posiada się duży majątek, ale też gdy chce się zadbać o konkretną osobę, uniknąć konfliktów rodzinnych lub przekazać majątek w sposób inny niż przewiduje ustawa.