Przedawnienie roszczenia oznacza, że po upływie określonego czasu dłużnik może skutecznie uchylić się od jego zaspokojenia - nawet jeśli roszczenie jest w pełni zasadne. W praktyce wiele osób i firm traci prawo do dochodzenia należnych im świadczeń wyłącznie dlatego, że zbyt długo zwlekały z podjęciem kroków prawnych. Warto znać podstawowe terminy i zasady, zanim będzie za późno.
Ogólne terminy przedawnienia
Od 2018 roku Kodeks cywilny przewiduje trzy główne terminy przedawnienia. Termin ogólny wynosi 6 lat i dotyczy większości roszczeń majątkowych, w tym roszczeń z umów zawieranych między osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności gospodarczej. Termin 3-letni obowiązuje dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz roszczeń o świadczenia okresowe (np. czynsz, raty). Termin roczny dotyczy m.in. roszczeń z umowy zlecenia, umowy o dzieło zawartej przez przedsiębiorcę, roszczeń przewoźnika oraz roszczeń z umowy sprzedaży w obrocie profesjonalnym. Roszczenia stwierdzone wyrokiem sądu lub ugodą zawsze przedawniają się z upływem 6 lat, niezależnie od tego, jaki termin obowiązywał pierwotnie.
Od kiedy liczymy termin?
Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne - czyli od dnia, w którym wierzyciel mógł najwcześniej zażądać spełnienia świadczenia. W przypadku faktur z określonym terminem płatności - od dnia następnego po tym terminie. Ważna zasada wprowadzona w 2018 roku: koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, co upraszcza obliczanie terminów.
Co przerywa lub zawiesza bieg przedawnienia?
Bieg przedawnienia przerywa się m.in. przez: wniesienie pozwu do sądu, złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej lub wszczęcie mediacji, a także przez uznanie roszczenia przez dłużnika (np. prośba o rozłożenie na raty, częściowa zapłata, pisemne potwierdzenie długu). Po przerwaniu bieg przedawnienia rozpoczyna się od nowa. Przedawnienie ulega zawieszeniu m.in. w stosunku do osób niemających pełnej zdolności do czynności prawnych oraz w relacjach między małżonkami i rodzicami a dziećmi w czasie trwania tych stosunków.
Skutki przedawnienia i praktyczne wskazówki
Przedawnienie nie powoduje wygaśnięcia roszczenia - wierzyciel nadal może złożyć pozew, jednak dłużnik, który podniesie zarzut przedawnienia, doprowadzi do oddalenia powództwa. Sąd nie bada przedawnienia z urzędu - konieczne jest wyraźne powołanie się na ten zarzut przez dłużnika. Dlatego wierzytelności warto monitorować na bieżąco i podejmować działania prawne z odpowiednim wyprzedzeniem. Jeśli termin przedawnienia zbliża się nieuchronnie, wystarczy wnieść pozew do sądu lub złożyć wniosek mediacyjny - to przerywa bieg przedawnienia i zabezpiecza roszczenie.