Przepisy o Standardach Ochrony Małoletnich nie są zbiorem dobrych praktyk - to twarde prawo, za naruszenie którego grożą realne konsekwencje. Podmioty, które zlekceważyły obowiązek wdrożenia SOM lub wykonały go jedynie pozornie, muszą liczyć się z odpowiedzialnością na kilku płaszczyznach jednocześnie.
Odpowiedzialność karna
Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, w art. 23b, penalizuje niewykonanie obowiązku wdrożenia Standardów Ochrony Małoletnich. Kierownik jednostki lub inna osoba odpowiedzialna za wdrożenie SOM, która nie dopełni tego obowiązku, podlega karze grzywny. Odpowiedzialność karna ma charakter osobisty - grozi nie tyle instytucji, co konkretnej osobie zarządzającej: dyrektorowi szkoły, prezesowi stowarzyszenia lub właścicielowi placówki.Kontrole i organy nadzoru
Obowiązek posiadania i stosowania SOM jest weryfikowany przez różne organy w zależności od rodzaju placówki: kuratoria oświaty kontrolują szkoły i przedszkola, Państwowa Inspekcja Pracy - zakłady zatrudniające osoby pracujące z dziećmi, organy prowadzące - podległe im jednostki, a prokuratura i policja działają w przypadku podejrzenia przestępstwa. Podczas kontroli sprawdzane jest nie tylko to, czy dokument SOM istnieje, ale czy jest aktualny, znany personelowi i faktycznie stosowany. Szkieletowa forma ściągnięta z internetu bez dostosowania do specyfiki placówki lub brak szkoleń personelu mogą zostać potraktowane tak samo jak całkowity brak Standardów.Odpowiedzialność cywilna i reputacyjna
Brak Standardów lub ich nieskuteczne wdrożenie może stanowić podstawę powództwa cywilnego o odszkodowanie i zadośćuczynienie - wytoczonego przez rodziców lub przez samego poszkodowanego po uzyskaniu pełnoletniości. Sądy coraz częściej przyznają wysokie kwoty zadośćuczynienia w sprawach dotyczących krzywdzenia dzieci przez personel instytucji, a brak procedur ochronnych jest traktowany jako okoliczność obciążająca. Poza sankcjami prawnymi placówka narażona jest na utratę zaufania rodziców, odpływ podopiecznych, a w skrajnych przypadkach – cofnięcie zezwolenia na prowadzenie działalności lub wstrzymanie dotacji publicznych.Podsumowanie
Odpowiedzialność za brak Standardów Ochrony Małoletnich jest wielowymiarowa i dotkliwa. Liczy się jednak nie tylko unikanie sankcji - realne wdrożenie SOM oznacza realną ochronę dzieci przed krzywdzeniem. To właśnie ten argument powinien być pierwszym i najważniejszym powodem rzetelnego podejścia do obowiązku, który ustawodawca nałożył na tak szeroki krąg podmiotów.